עצ החיים פורח

De Bloeiende Levensboom

Interviews

Trix de Waal

 

Het eerste interview voor onze collage ‘Expressies van de levendige Joodse ziel in Europa’ hebben we met Trix de Waal. Zij woont sinds een half jaar op een terp vlakbij het Friese dorp Ee. Daarmee is zij waarschijnlijk de meest dichtbije kunstenaar die via het internet te kennen geeft een Joodse achtergrond te hebben.

Trix de Waal presenteert zich op haar website (http://www.trixdewaal.nl) als een autonoom kunstenaar die voornamelijk met textiele materialen werkt. Haar werk bestaat uit vrij naaldwerk, toegepast in vaak monumentale wandkleden, raamtransparanten en draperieën van vilt. Tevens maakt ze haakwerk van ongebruikelijke materialen en kleine kunstboekjes.

Via de telefoon is snel een afspraak gemaakt. Dit eerste, korte contact loopt in ieder geval zo goed dat we het gevoel hebben dat het doel van ons verzoek haar te ontmoeten begrepen is. Zo worden we ook ontvangen in haar huis op de terp dat door de sneeuw in een kunstwerkje op de open vlakte is geworden. Een van de eerste dingen die Trix tegen ons zegt is: “Ik voel mij verbonden met mijn ouders en mijn grootouders van beide kanten. Het ene deel van Joodse en het andere deel van Noord Nederlandse afkomst. Iets van beide zie ik in mijzelf terug. Kan er dan sprake zijn van een Joodse ziel?”

Trix laat ons twee vilten doeken zien. Ze zijn gebroken wit met rode en grijze stiksels er op. De vezels van de verschillende materialen zijn duidelijk zichtbaar, toch mist dit tweeluik de ruige structuur waaraan vilt meestal te herkennen is. De rode stiksels geven een silhouet weer van een gedeelte van de Chanoekia, de negenarmige kandelaar voor Chanoeka, het joodse feest van de lichtjes.

 

Chanoekia in Vilt

“Breng ik mijn Joodse ziel tot uitdrukking omdat ik een Joods motief gebruik om het begrip licht tot uitdrukking te brengen? Zien jullie overigens hoe glad de structuur is? Dat heb ik bewust gedaan. Het is een reactie op de gangbare benadering op het materiaal.”

“Is het laatste facet misschien een expressie van de Joodse ziel? De behoefte steeds weer iets nieuws, iets anders, iets van een andere kant te laten zien? In de Joodse literatuur vind ik deze neiging tot actie – reactie, vraag – tegenvraag immers voortdurend terug.”

Met deze vraag probeer ik Trix en Mark over te halen tot een zekere concretisering te komen van wat de expressie zou kunnen zijn.

Even lijkt het erop dat we van waaruit Trix werkt benaderd hebben. Maar dan gooit Trix roet in het eten en schudt haar hoofd: “Ik zie mezelf niet als alleen maar dat. Ik heb alles in mij. Ik wil mijzelf geen etiket opplakken. Wanneer ik mijzelf Joods noem, duwt de ander mij in een hokje.”

Hierop neemt het gesprek even een andere wending. Ziet Trix zichzelf wel als kunstenaar?

“Ben ik niet eerder een ambachtsvrouw. Ik voer immers opdrachten uit.” Deze gedachte is nog niet uitgesproken of Trix komt met twee objecten die de uitspraak ‘alleen maar’ ambachtsvrouw te zijn tegenspreken.

Een ervan is een boek waarin zij probeert te verwerken wat haar familie tijdens de tweede wereldoorlog is overkomen. Hoe herkenbaar!

Wat Ruthie en mij erin treft, is haar nieuwsgierigheid naar de invulling van de toekomst. Naar de vorm die deze zal aannemen en haar hoop op vrede.

Een van de vilten bladen uit dit boek laat een zwart raam zien waarin gele vierkantjes in rijen hangen aan elkaar verbonden door gele draden. Aan de onderkant ervan mist het vierkantje. Een herinnering aan dat wat verloren is gegaan. De brandende vraag is: “Wat zal aan deze uiteinden in de toekomst worden toegevoegd?”

 

Kol Nidrei

'Kol Nidrei'

 

Is dit misschien de essentie van de Joodse ziel?

Tikkun – olam, de joodse opdracht te werken aan de vervulling van de schepping. De Jood die er voor zorg draagt dat door zijn verlangen naar toekomst, naar vrede, er geen stilstand, geen uiteinden ontstaan, zodat de zich steeds weer scheppende schepping naar die vervolmaking kan bewegen.

Het klinkt mooi maar toch kunnen Mark en Trix zich hierin niet vinden.

“Ik weet het niet meer. Ik ben de weg kwijt.” zeg ik verward me realiserend dat het misschien wel onmogelijk is een ander over zijn Joodse ziel en de expressie ervan te interviewen.

Plotseling staat Trix op en haalt een zwarte houten doos 30 x 5 x 5 cm. Wanneer we het deksel openen wordt een stapeling van wel 100 verschillend gekleurde stukjes vilt zichtbaar.

“Dit ben ik. Ik besta uit lagen. Ik ben al die lagen. Vanaf het moment dat ik dit gemaakt heb, heb ik de neiging er een draad aan toe te voegen. Een draad dat door al die lagen heen gaat en ze met elkaar verbindt. Een soort wortel kanaal van een boom.”

 

 

wortel kanaal van een boom

 

 

Alle vier hebben we het gevoel dat we iets van de aard van de Joodse ziel en zijn expressie hebben blootgelegd. Het ons tegelijkertijd onverbrekelijk verbonden weten met het verleden, het heden en de toekomst, waardoor we niet te vangen zijn in een van die gekleurde lapjes. Vanuit dit verbonden zijn en vanuit al die in ons vertegenwoordigde lagen treden we in contact met de wereld om ons heen. Wat maakt dat we in een actie – reactie, vraag – tegenvraag relatie staan met dat wat ons omgeeft en in onze expressie waarschijnlijk terug te vinden is.

 

 

Kowhai

Michaeli Barak

 

 

ons Logo

Copyright © All Rights Reserved