עצ החיים פורח

De Bloeiende Levensboom

Interviews

Mark Lisser (1955)

 

De laatste jaren neemt Mark, geboren in 1955, deel aan dit soort activiteiten dat er op gericht is mensen die op de een of andere manier bij het Jodendom betrokken zijn met elkaar in contact te brengen. Nu ook mensen met alleen een Joodse vader en of een Joodse partner uitgenodigd worden is de aantrekkingskracht om op deze initiatieven in te gaan enorm toegenomen. Deze deelname en de uitnodiging om een monument te maken ter herinnering aan de synagoge van Meppel zijn de laatste jaren voor hem de enige manifestaties van zijn Jood zijn.

In zijn jeugd is hij weliswaar op joodse les geweest tot zijn ouders het opgaven hem hiervoor te enthousiasmeren. Daarna speelde zijn afkomst geen specifieke rol meer in zijn leven.

Deze betrekkelijke afstand maakt hem nieuwsgierig naar de uitkomst van onze zoektocht naar de expressie van de Joodse ziel en naar welk inzicht het hem zal brengen. Zichzelf ziet hij voornamelijk als beeldend kunstenaar. “Ik schilder geen Joodse onderwerpen. Ik maak geen afbeeldingen van mensen. Waarin zou mijn Joods zijn dan tot uitdrukking kunnen komen?”

 

Het enige wat Mark kan bedenken dat iets met zijn afkomst van doen zou kunnen hebben is de conclusie van een soort beschouwing die hij en zijn broer een tijd geleden over hun manier van schilderen gevormd hebben: “Wij schilderen als buitenstaanders.”

 

Meestal ben ik het die de meeste vragen stelt maar deze keer is het Ruthie terwijl ik mezelf betrap op ongelovig naar Mark te staren. Hij zegt zoveel dat ik herken. Terwijl hij de link naar de herkomst ervan niet lijkt waar te nemen.

 

Ik probeer het initiatief weer terug te nemen. “Laten we terugkeren naar de expressie. Ik merk dat we erg op zoek zijn naar de Joodse ziel. Wanneer deze aanwezig is, is het misschien makkelijker hem te ontdekken als we het eerst over de expressie hebben.”

 

We lopen naar de gang waar Mark speciaal voor dit interview een schilderij heeft neergezet. Zijn enige schilderij met een Joods motief. Een afbeelding ter herinnering aan de synagoge van Meppel, die in 1960 is afgebroken. Om het interieur van deze synagoge te kunnen schilderen had hij slechts 2 foto’s tot zijn beschikking. Dit vroeg om een eigen interpretatie. Door jaren met licht bezig geweest te zijn is hij er in geslaagd het interieur opnieuw tot leven te wekken. Op Ruthie en mij heeft het meteen een bijzondere uitwerking. Zonder dat een van ons nog instaat is te kunnen duiden wat het effect is dat dit kunstwerk op ons heeft.

 

 

Sjoel Meppel

 

Inmiddels is het schilderij gefotografeerd, vergroot en hufterproef gemaakt en hangt nu als monument aan een blinde muur in de Synagogestraat in Meppel.

 

Ter inleiding van een volgend voorbeeld van expressie laat Mark ons eerst door zijn woonkamerraam het huis van de overburen zien.

“In dit licht heb ik het huis nog niet neergezet.”

Een opmerking die we pas begrijpen wanneer hij ons de serie van 28 schilderijen ‘De overkant’ laat zien. Het hoekhuis met tuin, schuurtje en schutting iedere keer weer in een ander licht gevangen. Iedere keer weer een andere sfeer, een andere stemming bij de toeschouwer achterlatend.

 

Aan een muur van zijn schildersatelier, waar we inmiddels zijn aanbeland, hangt een doek van een verlaten, nachtelijke, benzine pomp van Shell. Terwijl Ruthie en Mark verder over de serie ‘de Overkant’ praten moet ik steeds weer naar dit donkere schilderij kijken. Zwart asfalt met het Shell geel van de overkapping als contrast en in de linker onderhoek een plas met de door het licht van de pomp aangewakkerde kleuren van verspilde olie erin. Het schilderij intrigeert me. Maar ook nu kan ik nog niet ontdekken wat me ook in deze afbeelding zo bezig houdt, zo pakt.

 

Het antwoord vind ik wanneer Mark ons een schilderij laat zien waarin hij zijn herinnering heeft weergegeven aan zijn laatste woonkamer waarin hij leefde als vrijgezel. Op de een of andere manier slaagt hij erin die kamer zo te schilderen dat ik erin kan staan en dat het is alsof ik het mij herinner met alle emoties die er bij horen.

 

Mijn woonkamer

‘ Mijn woonkamer in Groningen (1981 - 1995), 2008, acryl, 30x30 cm’

 

Deze beleving komt helemaal vrij wanneer hij nog een schilderij laat zien dit maal uit de serie ‘Naar de uiterste oostpunt van Nieuw Zeeland’. Mark Lisser maakt voor deze serie een virtuele reis naar Nieuw Zeeland. Op Google Earth heeft hij een rechte lijn getrokken vanuit zijn huis naar de uiterste oostpunt van Nieuw Zeeland. Anonieme fotografen op de grond verstrekken hem informatie onderweg. Met deze informatie en zijn eigen voorstellingsvermogen maakt hij de schilderijen voor deze serie.

Op een van de schilderijen laat hij mij als het ware staan op een weg door een bos. Deze weg is zo ‘afstandelijk’ geschilderd dat het gemakkelijk is om me voor te stellen dat ik het ben die op die weg staat en het beeld waarneem. Door het zo weer te geven is het alsof het mijn herinnering is aan mijn virtuele reis naar Nieuw Zeeland.

 

Asen

‘Asen (uit de serie "Naar de oostpunt van Nieuw-Zeeland"), 2010, acryl, 30x30 cm’

 

Of zoals Ruthie het weergeeft in haar verslag van het interview verstaat Mark de kunst, zeker, in het schilderij van het interieur van de synagoge van Meppel, je mee te nemen van hoe het toen was naar het hier en nu. En het beeld is nog steeds heel. Zoals het toen was, is het nu. Zou het nu nog kunnen zijn.

Het is een shock.

Opeens is de herinnering daar, er kleeft niets aan, er is geen zwaarte, geen verlies, de herinnering in zijn pure gedaante. Zoals je het je wilt herinneren. Een sprong in de tijd, je bent er weer en tegelijkertijd ben je hier.

De herinnering is opgehaald en krijgt zijn plek in het hier en nu met mij erin.

Het is geen herinnering meer aan het afschuwelijke, aan het onverdraagbare. Het is getransformeerd tot een herinnering aan de schoonheid, aan het liefelijke dat er niet meer is, dat ongrijpbaar geworden is ondanks dat het door zijn aanwezigheid op het schilderij zo dichtbij is. Een herinnering dat het vernietigde, de vernietigden hun waarde teruggeeft. Iets waarin zoveel monumenten te kort schieten. Hierdoor is het schilderij zo indrukwekkend, vertelt het zoveel…

“Wauw, wat een interview!” Deze emotie gaat door me heen wanneer we aan het einde van ons gesprek zijn gekomen. Een reis door wat Mark Lisser in zijn schilderijen tot uitdrukking brengt.

Ik zie een verhalenverteller voor me die me mee neemt naar het verleden, naar het heden en naar de toekomst zonder dat er iets verloren gaat aan de realiteit van het moment. Als geen ander geeft Mark aan zijn onderwerpen een werkelijkheid mee, die er alleen aan meegegeven kan worden door de plek die hij als buitenstaander inneemt. Hij vertroebelt wat hij schildert door geen enkele emotie waardoor het onderwerp, als het ware met een objectieve waarheid bekleed wordt. Deze manier van expressie is de kunst, is de functie van de ‘buitenstaander’.

Is dit de erfenis van de niet afhankelijke Joodse ziel, die zich bevrijd heeft uit de slavernij? Alleen een ziel die niet meer horig is aan de emoties van het moment kan zich een juist beeld vormen van de waarheid en deze weergeven. Door afstand te nemen en buitenstaander te zijn valt er niets meer te verdedigen. Vanuit deze positie is er niets meer om bang voor te zijn, vervalt de noodzaak iets aan te vallen of in een kwaad daglicht te stellen. Waarschijnlijk kan alleen vanuit deze houding de objectieve waarheid weergegeven worden.

Juist in het onaantrekkelijke beeld van de benzinepomp zie ik die waarheid terug en merk ik dat door die naaktheid een schoonheid geopenbaard wordt, die ik er nooit in een benzine station had kunnen vermoeden. Hierdoor kan zelfs dit gebouw deel uitmaken van mijn geschiedenis. Ik voel me er niet meer door belast. Ik ben vrij gemaakt. Waardoor een openheid ontstaat voor een nieuwe creatie.

 

 

verstilde lelijkte

‘Pompstation, 1985, olieverf, 60x120 cm’

 

Waarmee ik wil zeggen dat beeldend kunstenaar, Mark Lisser, instaat is met zijn manier van expressie geve wat hij vastlegt te zuiveren van alle smetten en lasten waardoor het een werkelijke waarde krijgt, zodat iedere toeschouwer er zijn waarheid in kan terugvinden. Dit maakt zijn schilderijen tot het geschiedenisboek van morgen over alles wat ons vandaag omgeeft.

 

 

Iedereen raden wij aan naar zijn website te gaan om deze bijzondere expressie te bewonderen, (http://home.planet.nl/~lisse033/index.html).

 

 

Kowhai

Michaeli Barak

Ons Logo

e

Copyright © All Rights Reserved